از اولين اقداماتي که رسول گرامي اسلام(ص) بعد از تشکيل حکومت اسلامي در شهر مدينه انجام داد و به وسيله آن آيين آسماني خود را تقويت کرد، همبستگي مسلمانان در ظاهر و باطن بود.

آن حضرت مسلمانان را همچنان که در ظاهر به گرد پرچم اسلام جمع شده بودند و همه آنان لا اله الا الله گويان در اطراف پيامبر حلقه مي زدند، دلها و باورهايشان را نيز با اسلام و کلمه توحيد به هم نزديک کرد و روح برادري و همدلي را بر وجود آنان دميد و به اين ترتيب ، از سويي همبستگي ملي مسلمانان کامل شد و از سوي ديگر خطر تفرقه ، يکي از مهمترين خطراتي که اين آيين جهاني را تهديد مي کرد و بيم آن مي رفت که جمعيت نوپاي مسلمانان را پراکنده کند، از ميان برداشته شد.

اعلام همبستگي ميان مسلمانان با اجراي برنامه عقد اخوت از سوي پيامبر عظيم الشان اسلام که از سوي خداوند متعال ماموريت يافته بود، به نحو شايسته اي پايان پذيرفت.

آن حضرت به اين وسيله ميان ياران و هواداران خويش پيمان برادري جاري کرد و در محفل انسي که تشکيل يافته بود، به مسلمانان فرمود: هر يک از شما با يک نفر از مسلمانان پيمان اخوت ببندد.

مورخان اسامي افرادي را که در محفل اخوت با يکديگر پيمان برادري بستند ثبت کرده اند. رسول اکرم آن روز طرفين عقد را خودش تعيين مي کرد و خطاب به تک تک مسلمانان مي فرمود: فلاني! تو برادر فلاني هستي! سيره نويسان در حاشيه اين مراسم سرنوشت ساز گزارش کرده اند که : کار اخوت به پايان رسيده بود.

ناگهان علي ع با چشمان اشکبار عرض کرد: يا رسول الله! ياران خود را با يکديگر برادر کردي ولي ميان من و يک نفر از مسلمانان عقد اخوت جاري نکردي! پيامبر به علي ع فرمود: يا علي! انت اخي في الدنيا و اخي في الاخره. علي جان! تو در دنيا و آخرت برادر من هستي. به اين ترتيب ، پيام قرآني همبستگي را در قالب «انما المومنون اخوه»

از شهر مدينه به سرتاسر جهان و تمام نسلهاي آينده اعلام کرد. به مناسبت اهميت اين پيام قرآني و ضرورت همبستگي مسلمانان عالم بويژه امت اسلامي ايران ، شيوه هاي حفظ همبستگي در پرتو قرآن را در اين نوشتار پيگيري و موارد اهم آن را بررسي مي کنيم.


پيروي از پيامبر و اهل بيت

يکي ديگر از شيوه هاي کلام الهي براي حفظ وحدت و همبستگي تمسک به ولايت و امامت اهل بيت است. عشق به اهل بيت ، الگوبرداري از سيره اخلاقي و رفتاري آنان ، يادآوري فضايل و مناقب علي ع و پيشوايان معصوم بعد از آن حضرت از جمله سفارش هاي قرآن در زمينه همبستگي امت اسلام است.

امام باقردر تفسير آيه «به ريسمان الهي تمسک کنيد و پراکنده نشويد»، مي فرمايد: آل محمد (صلي الله عليه وآله) همان حبل الله متين است که خداوند امر کرده مردم به آن تمسک کنند و امام کاظم فرمود: علي بن ابي طالب (عليه السلام) همان حبل الله متين است.

همچنان که در برخي روايات حبل الله به قرآن تفسير شده است. طبق اين بينش ، فرمان خداوند در پيروي و تمسک به قرآن و اهل بيت در اين آيه با کلام نبوي در آخرين لحظات زندگي پربارش توضيح داده شده است که آن حضرت وصيت کرد: من در ميان شما 2 امانت ارزشمند مي گذارم ، کتاب خدا و عترتم که اهل بيت من هستند و آن دو هرگز از هم جدا نمي شوند تا اين که در کنار حوض کوثر به نزد من آيند، مادامي که به آن دو تمسک مي کنيد، هيچ گاه گمراه نخواهيد شد.

ترغيب به گردآمدن مردم در حول رهبري آل محمد (صلي الله عليه وآله) ، يکي از شيوه هاي قرآني است که آنان را از تفرقه و تشتت دور نگه مي دارد و به وحدت و يکپارچگي نزديک مي کند.

حضرت فاطمه زهرا در اين رابطه فرمود: خداوند متعال اطاعت ما اهل بيت را مايه نظم و آرامش و امانت و رهبري ما را براي جلوگيري از تفرقه و جهاد را براي حفظ عزت اسلام قرار داد.

آيات تطهير، مودت ذي القربي ، اکمال ، ابلاغ ، منزلت ، مباهله و هل اتي بيانگر همين شيوه قرآن درخصوص همبستگي بر محور محمد و آل محمد (صلي الله عليه وآله) است. اگر ما بتوانيم اهل بيت را به عنوان الگوهاي ممتاز انسانيت و مروجان کامل ترين معارف بشري در عرصه جامعه مطرح کنيم و به عموم بشناسانيم ، نوعي وحدت و همبستگي ارزشمندي تحت پرچم اهل بيت در ميان پيروان و مشتاقان فضيلت و کرامت ايجاد خواهد شد.

خداوند متعال درباره محوريت ارزشهاي الهي و رهبري پيامبر اسلام و اولياي خدا ميفرمايد: «اي کساني که ايمان آورده ايد! و پيامبر خدا و کساني را که از ميان شما صاحبان امر هستند، اطاعت کنيد و هر گاه در موضوعي اختلاف داشتيد، به خدا و رسول عرضه کنيد و از آنان داوري بخواهيد.»

به اين ترتيب ، خداوند متعال در قرآن کريم وحدت بر محور رهبري خدا و رسول و جانشينان آن حضرت را عامل حفظ همبستگي و اتحاد مردم معرفي مي کند. حتي در سوره انفال ، پي آمد فاصله گرفتن از پيامبر(صلي الله عليه وآله) و رهنمودهاي حياتبخش آن بزرگوار را موجب اختلاف و تشتت و خواري مردم قلمداد مي کند و با تاکيد بيشتري بر اين عامل همبستگي پاي مي فشارد و مي فرمايد: «از خدا و پيامبرش اطاعت کنيد و نزاع و کشمکش نکنيد تا سست و ضعيف شويد، در اين صورت قدرت و شوکت شما از ميان مي رود، بلکه در پاسداري از همبستگي و اطاعت از فرمان پيامبر صبر و استقامت ورزيد که خداي سبحان به همراه استقامت کنندگان است.»

همچنان که رسول اکرم به عنوان محور وحدت و همبستگي مسلمانان برکات و آثار فراواني را به آنان به ارمغان آورد، کينه هاي ديرينه و خصومت هاي قديم تبديل به مهر و محبت شد و آنان توانستند پرچم اسلام را در مدت کوتاهي در مناطق دورافتاده جهان برافرازند و انسان هاي تشنه عدالت و فضيلت را از معارف ناب نبوي سيراب کنند.

مولوي در اين زمينه مي گويد:

نفس واحد از رسول حق شدند

ورنه هر يک دشمني مطلق برند

کينهاي کهنه شان از مصطفي

محو شد در نور اسلام و صفا

آفرين بر عشق کل اوستاد

صدهزاران ذره را داد اتحاد

همچو خاک مفترق در رهگذر

يک سبوشان کرد دست کوزه گر

آري عشق راستين به خدا و اولياي الهي و پيروي از رهنمودهاي انسان ساز آن گراميان ، مي تواند باعث وحدت و همبستگي شود. همان طور که موجودات مادي مانند خاکهاي پراکنده با دست هنرمند کوزه گر موجب يگانگي و اتحاد آنان مي شود.

البته همبستگي اجسام که برمبناي آب و گل پديد مي آيد، ناقص و خيلي متفاوت از اتحاد ارواح و قلبهاي مردم است؛ زيرا جسم براي مدتي محدود و کوتاه ادامه مي يابد و با مرگ همبستگي مادي زايل ميشود؛ ولي وحدت راستين ارواح انسان هاي پاک جاودانه است و در سراي آخرت نيز ادامه خواهد داشت.

در هر صورت ، اطاعت از رسول خدا (صلي الله عليه و آله) و جانشينان آن پاک سيرت ، موجب همبستگي امت اسلام است و وحدت حقيقي شوکت و عزت و استقلال مسلمانان را به همراه دارد.


تعميق روابط حسنه ومعاشرت هاي اسلامي

بدون ترديد، ايجاد روابط سالم و پسنديده در افراد جامعه ، موجب اعتماد و اتحاد آنان خواهد بود. گسترش اخلاق اسلامي و فضايل انساني ، محبت ، صميميت و اعتماد عمومي را در بين افراد رواج مي دهد و بدون کمترين مشکلي همبستگي ملي را به وجود مي آورد.

قرآن کريم با بهره گيري از شيوه هاي کارآمد تربيتي در اين مسير کوشيده و پيروان خود را به سوي وحدت حقيقي هدايت مي کند.

امانت داري ، صله رحم، راستگويي ، عيادت از بيماران ، کمک به مستمندان، شرکت در تشييع جنازه مسلمانان ، خودداري از آزار ديگران، رعايت حقوق فردي و اجتماعي ساير مسلمانان، پرهيز از غيبت و بهتان و آبروريزي انسان هاي ديگر، انفاق، احسان ، عفو و گذشت ازجمله آموزه هاي قرآني در راه ترويج خصايل و صفات والاي اخلاقي و انساني است.

در جامعه اي که معاشرت صحيح و آداب انساني در ميان اقشار مختلف و لايه هاي دروني آن نفوذ يافته باشد، وحدت و همبستگي حقيقي محقق خواهد شد.

همه به همديگر عشق مي ورزند و از حقوق يکديگر محافظت مي کنند و همانند اعضاي يک پيکر منسجم و هماهنگ زندگي خواهند کرد.اساسا وحدت بر محور ارزشهاي والاي انساني مستحکم و قوي بوده و پايدار خواهد ماند، اما همبستگي بر ارزشهاي موقتي و ساختگي و غيرالهي ناپايدار و زودگذر است.

قرآن معيار و برتري را تقوا و پارسايي مي داند و مي فرمايد: «اي مردم! ما شما را از مرد و زن آفريديم و شما را گروهها و قبيله هاي مختلف قرار داديم تا يکديگر را بهتر بشناسيد،{اما هيچ کدام از اينان مايه برتري و محور همبستگي واقعي نيست} بلکه گرامي ترين شما نزد خداوند پارساترين شماست.»

اصلاح ذات البين از ديگر شيوه هاي قرآني در همين موضوع است. قرآن بيشترين اهميت را به سالم سازي روابط انساني مي دهد و مي فرمايد: «مومنان برادر يکديگرند پس ميان برادرانتان صلح و آشتي برقرار کنيد.»

براساس اين شيوه اگر فضايل اخلاقي در تمام سطوح و لايه هاي دروني جامعه توسعه پيدا کند فضايي آکنده از انسانيت و اخلاق اسلامي همه جا را فرا مي گيرد و يک نوع همبستگي دروني و معنوي ميان مردم حاکم مي شود.

آنان نه تنها با همديگر اختلاف ندارند و هر کس راه جداگانه اي را براي خود انتخاب نمي کند، بلکه همه به يکديگر احترام و شخصيت قائلند پيشنهادها و خواسته هاي همديگر را مي پذيرند و ياري به همنوع خود را افتخار خود مي دانند.

چرا که تفرقه در روح حيواني بودنفس واحد روح انساني بودرشد فضايل موجب مي شود مرد و زن و کودک و جوان و پير و ديگر آحاد جامعه حقوق همديگر را رعايت کنند و به اين ترتيب همه از همديگر راضي خواهند بود و آزار و ناراحتي برادر دينياش را تحمل نخواهد کرد.

امام صادق فرمود: مومنان با يکديگر برادرند و همگي فرزندان يک پدر و مادر هستند و هرگاه به يکي از آنان ناراحتي و مصيبت وارد شود، ديگران در غم او خوابشان نمي برد.

در اين فضاي الهي خودخواهي ها از ميان رفته و به همکاري و همياري بدل مي شود. اميرمومنان علي (عليه السلام) در اين زمينه بيشتر توضيح داده و ريشه تفرقه را وجود صفات زشت انساني و رذائل اخلاقي بيان مي کند و در خطبه 113نهج البلاغه مي فرمايد: شما برادران ديني يکديگر چيزي جز پليدي درون ، نيت زشت شما را از هم جدا نساخته و موجب تفرقه نشده است.

نه يکديگر را ياري مي دهيد و نه همکاري و خيرخواهي و بخشش و دوستي مي کنيد در نتيجه تعاون همياري و نصيحت و بذل و بخشش و دوستي و محبت از ميان شما رفته است.


گسترش عدالت

يکي از مهمترين راهکارهاي قرآن براي تقويت و حفظ همبستگي ملي در جامعه اهميت دادن به عدالت در همه ابعاد آن ميان آحاد جامعه است.

قرآن در آيات متعددي بر اجراي عدالت تاکيد مي کند و حتي مهمترين فلسفه بعثت انبيا را برپايي قسط و عدل مي داند و مي فرمايد: «ما رسولان خود را با دلايل روشن فرستاديم و آنها بر کتاب و ميزان نازل کرديم تا مردم به عدالت قيام کنند.»

اگر عدالت در ميان مردم برقرار شود و آنان از نگراني هاي تبعيض و ناعدالتي و از رحمت و رنج فقر و محروميت رها شده و به امنيت و آسايش برسند، اتحاد و همبستگي در ميان آنان تقويت خواهد شد.

همچنان که امام هفتم فرمود: «اگر عدالت اجتماعي در ميان مردم عملي شود آنان بي نياز مي شوند.» با اجراي عدالت ، برکات الهي نازل شده و رفاه و امنيت مردم افزايش مي يابد و چون مردم احساس مي کنند تبعيض و ناعدالتي از جامعه رخت بربسته، همه يکدل و يک جهت با زمامداران جامعه متحد شده و براي پيشرفت و ترقي همه جانبه تلاش مي کنند.

قرآن براي عملي شدن عدالت اجتماعي که ضامن همبستگي و اتحاد مردم نيز هست ، راهکارهاي مختلفي ارائه مي دهد. تشويق به احسان ، انفاق ، پرداخت زکات ، رسيدگي به محرومان و مستضعفان و اطعام ، برخي از طرحهاي قرآني براي رفع فقر و ناعدالتي در جامعه مي باشد.

طبق اين شيوه اگر کارگزاران جامعه همبستگي و اتحاد مردم را طالب باشند، بايد براي رفع فقر و تبعيض به پا خاسته و با تمام وجود در برپايي عدل بکوشند. و متقابلا اگر ظلم و ستم در ميان مردم رواج يابد، استعدادها سرکوب شده اعتماد به مسوولان از ميان رفته و مردم به همديگر بي اعتماد مي شوند و در نتيجه همبستگي اجتماعي از ميان مي رود و اعتماد عمومي به بدبيني و سوئتفاهم بدل خواهد شد.

قرآن در سوره انفال ارتباط عدالت عملي و همبستگي مسلمانان را مورد توجه قرار داده و مي فرمايد: «بگو پروردگارم مرا به عدالت امر کرده و اين که در مساجد حضور يابم و با دين خالص عبادت نمايم و رو به سوي او کنم.»

در اين آيه اول امر به عدالت عملي شده است و آن گاه حضور در مساجد و شرکت در عبادت عمومي در يک صف واحد و با اخلاص نيت مورد تاکيد قرار گرفته است و اين تقارن ، بيانگر ارتباط عميق عدالت اجتماعي و همبستگي معنوي مسلمانان است.


تقويت فرهنگ انتظار

قرآن کريم در آيات نوراني خويش مردم را به ظهور مهدي موعود، يگانه منجي عالم بشريت فرا مي خواند. در سوره انبيا مي خوانيم : «در زبور بعد از ذکر (تورات) نوشتيم : بدون ترديد در آينده بندگان شايسته ام وارث حکومت زمين خواهند شد.»

حضرت باقر (عليه السلام) اين آيه را به ياران و اصحاب حضرت مهدي عج تفسير نمود. اميرمومنان علي (عليه السلام) در تفسير آيه «ما اراده کرده ايم که بر مستضعفين منت بگذاريم و آنان را امامان و رهبران وارث زمين قرار دهيم.»

فرمود: اين گروه پيروز آل محمد (صلي الله عليه وآله) هستند، خداوند متعال مهدي آل محمدعج را بعد از زحمت و سختي که بر آنان وارد مي شود برمي انگيزد و به آنان عزت مي دهد و دشمنانشان را خوار و ذليل مي کند.

افزون بر اين ، آيات متعددي از قيام آن وجود گرامي خبر مي دهند و حقيقت جويان و سعادت طلبان عالم را به انتظار ظهور چنين رهبري فرا مي خوانند.

طبق اين شيوه قرآني تقويت و توسعه انديشه انتظار مي تواند به اتحاد و يگانگي دلهاي مردم ياري نموده و با اين فرهنگ وحدت آفرين و اميدبخش به همبستگي ملي در جامعه رونق بخشيد.

زيرا اگر فلسفه انتظار و دستاوردهاي مثبت قيام مهدي عج به مردم ستم ديده و خسته از ظلم و بيداد مستکبران عالم گفته شود، آنان يکدل و يک زبان به انتظار ظهور رهبر آسماني نشسته و تحقق خواسته هاي قلبي خود را در برنامه هاي دولت کريمه حضرت مهدي عج جستجو خواهند کرد.

آنان اگر با فرهنگ انتظار آشنا شوند، تمام تفرقه ها و تشتت ها را با آرزوي ظهور امام زمان عج پايان يافته تلقي مي کنند و هر کدام از هر حزب و گروه و نژادي ، ظهور دولت اميدآفرين حضرتش را از دل و جان آرزو مي کنند و يکپارچه از خداوند متعال مي خواهند: «پروردگارا! پراکندگي و تفرق ما را به وسيله آن رهبر گرامي به جمعيت و وحدت بدل فرما و پريشاني امور را به وجودش اصلاح فرما! و نقايص و شکافهاي کار ما را به وسيله وجود آن ذخيره الهي اصلاح و جبران نما! و تعداد ما را فراوان و خواري و کوچکي ما را با وجودش به عزت و شکوه بدل ساز!»

آري امام عصرعج ضامن وحدت و همبستگي مردم بر محور حق و پارسايي است و نشستن به انتظار آن وجود گرامي که مايه وحدت و همدلي است ، مطمئنا جامعه را به سوي اتحاد و يگانگي خواهد برد، همچنان که در دعاي ندبه زمزمه مي کنيم : «کجاست آن آقايي که مردم را بر وحدت کلمه تقوي و دين گرد خواهد آورد.»


رفع موانع همبستگي

در طول تاريخ همواره کساني بوده اند که همبستگي و اتحاد مردم با مقاصد شوم و شيطاني آنان در تضاد بوده است. اينان براي حفظ منافع نامشروع خود با ايجاد موانع راه وحدت مسلمانان را ناهموار و گاهي مسدود کرده اند.

به همين دليل يکي از راههاي حفظ همبستگي و تقويت آن زدودن موانع و مشکلات اتحاد اسلامي است. عواملي که تلاش مي کنند يکدلي و هماهنگي مردم شکل نگيرد، افرادي منحرف ، بيگانه پرست و گروههاي نفاق محسوب مي شوند.

قرآن کريم خطر اين عوامل را به مسلمانان گوشزد کرده و آنان را به هوشياري در مقابل اين گروهها دعوت مي کند. خداوند در آيات متعددي از چهره زشت اين افراد پرده برداشته و صفات نکوهيده را به مردم مي شناساند و مي فرمايد: آنان ميگويند به همراهان و هواداران رسول خدا (صلي الله عليه وآله) ياري نکنيد تا از اطراف او پراکنده شوند.

غافل از اين که خزائن و گنجينه هاي آسمان و زمين از آن خداست ، ولي اهل نفاق نمي فهمند.»

قرآن کريم چنان با قاطعيت با گروههاي نفاق افکن و عوامل وحدت ستيز برخورد مي کند که به رهبر مسلمانان دستور مي دهد مسجد ضرار را که به عنوان مرکز تفرقه و اختلاف و توطئه درست شده است تخريب نمايد و به صراحت توطئه هاي وحدت شکن منافقان را افشا مي کند و مي فرمايد: کساني که مسجدي ساختند تا به وحدت مسلمانان ضرر بزنند {و همبستگي آنان را هدف گرفته اند} در آنجا کفر را تقويت نموده و ميان مومنان تفرقه ايجاد مي کنند تا پناهگاهي براي محاربان با خدا و رسول او باشد و براي پوشانيدن انگيزه هاي شوم خود مي گويند {ما جز نيکي و خدمت نظر ديگري نداريم).

اما خداوند گواهي ميدهد که آنان دروغ مي گويند. {يا رسول الله!}هرگز در آن مسجد به عبادت نايست!

يكي از اساسي ترين موضوعات مطرح در روابط اجتماعي مسلمانان كه از آغاز ظهور اسلام و خصوصاً پس از تشكيل حكومت اسلامي مورد توجه قرآن مجيد و شخص پيامبراكرم(ص) قرار داشت، مسئله مهم وحدت جامعه اسلامي بود.
«وحدت» و «اتحاد» همان يكپارچگي و همدلي به همراه محبت و دوستي است كه در بين افراد و طبقات جامعه نمايان مي شود. اين موضوع در روابط اجتماعي مورد بحث قرار گرفته و بسيار حائز اهميت است.علاوه بر آموزه هاي ديني، تاريخ نيز حكايت از آن دارد كه در پرتو اتحاد و انسجام، ملت ها توانسته اند قله هاي بزرگ علم و پيشرفت را درعرصه هاي گوناگون فتح كنند.در نوشتار حاضر با الهام از كلام آسماني وحي و نيز سخنان گهربار معصومين(ع) كه برخاسته از وحي است، با نقش حياتي و سازنده اتحاد ملي و انسجام اسلامي درروابط اجتماعي، آشنا مي شويم. مطلب را با هم از نظر مي گذرانيم:

فرهنگ غني اسلام، ابعاد و زواياي گوناگون زندگي بشر را مورد توجه قرار داده و در هر مورد، اصول و آداب و احكام ويژه اي را ارائه نموده است كه انسان با مراعات آنها مي تواند درجات كمال را طي كند و سرانجام به سعادت مطلوب نايل آيد.بحث از روابط اجتماعي يكي از مباحث مهم در زندگي مسلمانان است كه موضوع وحدت امت اسلامي از فروع و زيرمجموعه هاي آن به شمار مي رود.

وحدت و انسجام حول محورر دين و مشتركات ديني، عاملي مؤثر در پيشرفت مادي و معنوي پيروان شريعت اسلام است و اهميت ويژه آن به وضوح در آيات قرآن، سيره پيامبراكرم(ص) و امامان معصوم(ع) و روايات رسيده از سوي آن بزرگواران مشاهده مي شود.

قرآن و دعوت به اتحاد اسلامي

يكي از اساسي ترين موضوعات مطرح در روابط اجتماعي مسلمانان كه از آغاز ظهور اسلام و خصوصاً پس از تشكيل حكومت اسلامي مورد توجه قرآن مجيد و شخص پيامبراكرم(ص) قرار داشت، مسئله مهم وحدت جامعه اسلامي بود. كتاب آسماني ما- قرآن- و پيام آور اسلام- حضرت محمد- مسلمانان و امت اسلامي را به حفظ وحدت و همدلي و يكپارچگي سفارش كرده اند.
آيات فراواني در قرآن مجيد از اين موضوع سخن گفته و هرگونه درگيري و يا تشتت را كه منجر به تفرقه و فروپاشي اتحاد ميان مسلمانان شود، مورد نكوهش خود قرار داده است.
«واعتصموا بحبل الله جميعاً ولا تفرقوا واذكروا نعمه الله عليكم اذكنتم اعداء فالف بين قلوبكم فاصبحتم بنعمته اخواناً و كنتم علي شفا حفره من النار فانقذكم منها كذلك يبين الله لكم آياته لعلكم تهتدون»1
و همگي به ريسمان خدا (قرآن و اسلام، هرگونه وسيله وحدت) چنگ زنيد و پراكنده نشويد! و نعمت (بزرگ) خدا را بر خود، به ياد آوريد كه چگونه دشمن يكديگر بوديد. او ميان دل هاي شما الفت ايجاد كردو به بركت نعمت او، برادر شديد! شما بر لب حفره اي از آتش بوديد و خدا شما را از آن نجات داد؛ اينچنين، خداوند آيات خود را براي شما آشكار مي سازد؛ شايد پذيراي هدايت شويد»
خداوند متعال در اين آيه شريفه همان مسئله اتحاد و مبارزه با هرگونه تفرقه را مطرح مي كند و از مسلمانان مي خواهد كه همگي به ريسمان الهي چنگ زنند و پراكنده نشوند.

مفسران درباره اينكه منظور از «حبل الله» چيست، احتمالاتي را نقل كرده اند.

بعضي مي گويند منظور از حبل الله، قرآن است(2) و بعضي ديگر، اسلام را مقصود از آن مي دانند. برخي هم گفته اند كه منظور خاندان پيامبر و ائمه معصومين(3)(عليهم السلام) هستند. البته در روايات اسلامي نيز همين تعبيرات گوناگون ديده مي شود.
در معاني الاخبار از امام سجاد(ع) نقل شده است كه فرمود: حبل الله، قرآن است. (4)
در تفسير عياشي آمده است كه امام باقر(ع) فرمود: حبل الله، آل محمد(ع) هستند كه مردم مأمورند به آنها تمسك كنند.(5)

اما آنچه در تفاسير و احاديث شريف آمده است هيچ كدام با يكديگر اختلافي ندارند و همگي به يك حقيقت اشاره دارند، زيرا منظور از ريسمان الهي هرگونه وسيله ارتباط با خداوند متعال است و تمام آنچه دراين زمينه گفته شده است در مفهوم وسيع ارتباط با خدا كه از حبل الله فهميده مي شود مشترك است.

اين آيه شريفه از همه مسلمانان مي خواهد كه به ريسمان الهي- يعني همان نقطه ارتباط با خداي متعال- چنگ زنند و همگان بر اين محور، اتفاق و اتحاد داشته باشند.

سپس قرآن كريم به نعمت بزرگ اتحاد و برادري اشاره مي كند و مسلمانان را به تفكر در وضع اندوهبار گذشته و مقايسه آن با شرايط خود به هنگام وحدت فرا مي خواند و مي فرمايد: فراموش نكنيد كه درگذشته چگونه با هم دشمن بوديد ولي خداوند در پرتو اسلام و ايمان، دل هاي شما را به هم مربوط ساخت و شما دشمنان ديروز، برادران امروز شديد.
نكته قابل توجه در اينجا آن است كه قرآن، تأليف قلوب مؤمنان را به خدا نسبت مي دهد و مي گويد خداوند متعال دل هاي شما را به يكديگر نزديك كرد و ميانتان الفت برقرار كرد.

اين امر، خود يكي از معجزات بزرگ اسلام در عرصه زندگي اجتماعي مسلمانان است زيرا اگر سابقه عداوت و دشمني پيشين عرب را به درستي مورد دقت قرار دهيم، مي بينيم كه چگونه كينه هاي ريشه دار در طول سال هاي متمادي در دل هاي آنان انباشته بود و چگونه بر سر يك موضوع ساده و جزئي، شعله جنگ خونيني ميان آنان افروخته مي شد، و اسلام بود كه توانست اقوام و طوايف پراكنده و كينه توز و دور از خردورزي را تبديل به ملتي واحد و متحد و برخوردار از آگاهي و بردباري و خردمندي كند.

البته بايد به خاطر داشت كه تنها با چنگ زدن به ريسمان الهي و در سايه اسلام و قرآن و عترت است كه مي توان اقوام، گروه ها و ملت هاي متفاوت را به جامعه اي متحد و همدل و هم صدا تبديل كرد.

در آيه شريفه ديگري چنين آمده است:«و اطيعواالله و رسوله و لا تنازعوا فتفشلوا و تذهب ريحكم و اصبروا ان الله مع الصابرين(6)

«و (فرمان) خدا و پيامبرش را اطاعت نماييد! و نزاع (و كشمكش) نكنيد تا سست نشويد و قدرت (و شوكت) شما از ميان نرود! و صبر و استقامت كنيد كه خداوند با استقامت كنندگان است»

قرآن مجيد در اين آيه، مسلمانان را از نزاع با يكديگر برحذر مي دارد تا بتوانند در مقابل دشمن، همانند دژي مستحكم بايستند. قرآن همچنين يادآوري مي كند كه اگر تفرقه و جدايي در ميان مسلمانان پديد آيد و آنان با يكديگر به نزاع و كشمكش برخيزند، سست مي شوند و در نتيجه، قدرت و هيبت و عظمت ايشان در مقابل دشمن از دست مي رود.

پيامبر اعظم(ص)؛ محور اتحاد امت اسلامي

قرآن كريم مي فرمايد: «محمد رسول الله و الذين معه اشداء علي الكفار رحماء بينهم»(7)

محمد(ص) فرستاده خدا است؛ و كساني كه با او هستند در برابر كفار سرسخت و شديد و در ميان خود مهربان اند»
پيامبر اسلام كه خود، آخرين پيغمبر الهي و رحمه للعالمين است و در عظمت و بزرگي اخلاق و در نحوه سلوك فردي و معاشرت هاي اجتماعي و به طور كلي در هر فضيلتي سرآمد است و در نظام خلقت بر همگان برتري دارد، اسلام را عالي ترين راه سعادت و هدايت بشر براي تمام انسان ها در همه زمان ها تا قيامت معرفي مي كند و از كليه مسلمانان مي خواهد كه زير پرچم پرافتخار اسلام، با هم متحد و منسجم باشند.
قرآن مجيد كه رسول اكرم(ص) را در همه زمينه ها الگو دانسته و او را براي همگان، محور قرار داده است، در وصف ياران پيامبر و مسلمانان راستين مي گويد: در ميان خود، رحيم و مهربان و متحد و منسجم هستند و در مقابل دشمنان و كافران، با شدت و غلظت همچون دژي مستحكم ايستاده اند.روشن است كه هر دو ويژگي ياد شده به بركت پيامبر و اسلام به دست آمده است.
از آنجا كه هيچ يك از احكام اسلام محدود به زمان خاصي نيست و هميشه و همواره باقي است، بر ما نيز كه خود را از امت پيامبر ختمي مرتبت مي دانيم فرض است كه مانند اصحاب با وفاي آن حضرت ميان خود برادر باشيم و در مقابل دشمنان و كافران كه هر لحظه ما را تهديد مي كنند با تمام قوا و به طور متحد بايستيم كه فقط در اين صورت مي توانيم به پيروزي برسيم.
رسول گرامي اسلام در جريان حجه الوداع كه شرايط حساس و خاصي بر مسلمانان حاكم بود، طي نطقي در مسجد «خيف» چنين ايراد سخن فرمود:«خدا ياري كند بنده اي را كه گفتار مرا بشنود و حفظ كند و سپس آن را به كساني كه نشنيده اند برساند»اين تعبير آن حضرت، نشان از اهميت موضوع دارد. آنگاه فرمود:«سه خصلت است كه دل هيچ مسلماني در مورد آنها خيانت نمي كند:

1- اخلاص عمل براي خدا.
2- نصيحت و خيرخواهي براي رهبران مسلمانان.(8)
3- همبستگي و شركت در اجتماع مسلمانان»(9)

علت اينكه در اسلام تا اين حد درباره وحدت و يكپارچگي تأكيد شده، آن است كه مردم فقط در سايه اتحاد و همبستگي مي توانند موانع انجام هر كاري را از سر راه بردارند و با استفاده از تمام توان، استعداد، قدرت اراده و انگيزه اي كه در يك جا جمع شده است، به مقصد مورد نظر خويش برسند.
از اين رو، پيامبر اكرم(ص) براي برقراري وحدت و الفت بين مردم، رنج ها و زحمات فراواني را متحمل شد و علي رغم تلاش قبايل و اقوامي كه از روي جهل و عصبيت مانع تبليغ پيامبر بودند، آراء و افكار متفاوت را با يكديگر هماهنگ كرد و به بركت اسلام و قرآن ميان دو قبيله بزرگ و معروف مدينه به نام «اوس» و «خزرج» كه كينه و دشمني ديرينه اي با هم داشتند اخوت و محبت را برقرار ساخت.

پيروزي در پرتو اتحاد ملي

به راستي اگر امتي به صورت يكپارچه و مصمم و با استعانت از خداوند متعال اراده كند، مي تواند در تمام امور زندگي اجتماعي، سرنوشت خود را تغيير دهد و با سرعت نردبان رشد و ترقي و كمال را طي كند، كه نمونه هاي بارز آن را در طول تاريخ اسلام مشاهده مي كنيم.
پيامبر رحمت كه خود محور اتحاد و انسجام اسلامي است با متحدكردن گروه ها و احزاب مختلف از جمله انصار و مهاجرين، قبايل اوس و خزرج و ديگران توانست در سخت ترين شرايط و در دوران جاهليت، روند حركت اجتماعي را عوض كند، پرچم انسان ساز اسلام را به اهتزاز درآورد، احكام اسلامي را اجرا نمايد و نام محمد(ص) و آيين احمدي را در كوتاه ترين زمان ممكن جهانگير سازد. اين موضوع از نظر دانشمندان و مورخان غيراسلامي نيز مخفي نمانده و همگي با اعجاب فراوان از آن ياد كرده اند.
توماس كارل گفته است:«خداوند، عرب را به وسيله اسلام از تاريكي به سوي روشنايي ها هدايت فرمود. از ملت خموش و راكدي كه نه صدايي از آن در مي آمد و نه حركتي محسوس، ملتي به وجود آورد كه از گمنامي به سوي شهرت، از سستي به سوي بيداري، از پستي به سوي فراز، و از عجز و ناتواني به سوي نيرومندي سوق داده شد. نورشان از چهارسوي جهان مي تابيد. از اعلام اسلام يك قرن بيشتر نگذشته بود كه مسلمانان يك پا در هندوستان و پاي ديگري در آندلس نهادند و بالاخره در همين مدت كوتاه، اسلام بر نصف دنيا نورافشاني مي كرد.»جان ديون پورت -دانشمند معروف انگليسي- مي نويسد:
«محمد(ص) يك نفر عرب ساده، قبايل پراكنده كوچك و برهنه و گرسنه كشور خودش را مبدل به يك جامعه فشرده و با انضباط نمود و در ميان ملل روي زمين آنها را با صفات و اخلاق تازه اي معرفي كرد، و كمتر از سي سال، اين طرز و روش امپراطور قسطنطنيه را مغلوب كرد و سلاطين ايران را از بين برد، سوريه و بين النهرين و مصر را تسخير كرد و دامنه فتوحاتش را از اقيانوس اطلس تا كرانه درياي خزر و تا رود سيحون بسط داد.»
در دوران معاصر نيز بزرگمردي به نام امام خميني به كمك اتحاد و همدلي مردم ايران توانست در برابر رژيم شاهنشاهي با آن قدرت جهنمي قد علم كند و آن را سرنگون سازد و به جاي آن حكومتي اسلامي بر پايه مكتب اهل بيت (عليهم السلام) برپا كند و سپس با شعار اتحاد اسلامي، جهان اسلام و مسلمانان جهان را عليه نظام استكبار به سركردگي آمريكا بشوراند.
به راستي آيا ممكن بود بدون كمك همه جانبه مردم در هشت سال جنگ تحميلي، كشور اسلامي ايران را از خطر جدي تجاوز دسته جمعي جهانخواران حفظ نمود و آيا ممكن بود در شرايط تحريم اقتصادي، به خودباوري رسيد و نه تنها روي پاي خود ايستاد بلكه به دستاوردهاي عظيم علمي و اقتصادي دست يافت؟
آيا بدون همياري دولت و ملت و اتحاد و انسجام ملي و اسلامي به بركت اسلام و انقلاب و جمهوري اسلامي، ممكن بود كه جوانان اين مرز و بوم به درجات علمي بالا از جمله به دانش هسته اي (كه اين روزها در كشور جشن ملي و شادماني آن برپا است) دسترسي پيدا كنند؟پيامبر اكرم(ص) مي فرمايد:
«مؤمنان با يكديگر برادرند و خونشان با هم برابر است. آنها يكپارچه عليه دشمنان اسلام متحد هستند.»(10)
امام خميني گفته است:«وحدت اسلامي را در بين خودتان، با كمال قوت حفظ كنيد. نگذاريد همين دشمنان خبيث، بتوانند يا طمع كنند كه بين شما ملت اختلاف ايجاد كنند. اميد است به فضل الهي، وحدت و يكپارچگي و ايمان و اقتدار شما، دنياي اسلام را هم بيدار كند.»(11)
سزاوار است كه ملت ما از تاريخ كه نمونه هايي از آن را با چشم خود ديده است، درس بگيرد و در راه اعتلاي ملي خويش، وحدت ملي و اتحاد اسلامي را در تمام زمينه ها سرلوحه همه امور اجتماعي خود قرار دهد زيرا پيامبر اكرم(صلي الله عليه و آله) فرمود:
«افراد با ايمان نسبت به يكديگر همانند اجزاي يك ساختمان اند كه هر جزئي از آن جزء ديگر را محكم نگاه مي دارد.»(12)

انسجام اسلامي

زندگي سراسر درس پيامبر والامقام اسلام(ص)، حكايت از اين واقعيت دارد كه آن بزرگوار آيينه تمام نماي وحدت و انسجام اسلامي بود. ايشان هر جا كمترين اختلافي را بين اصحاب خود مي ديد، شخصا وارد عمل مي شد و تفرقه و اختلاف را از ريشه قطع مي كرد، قلوب آنان را به هم نزديك مي نمود و در مقابل مشركان و كافران بسيج عمومي به راه مي انداخت تا همه يك صدا باشند.
پيامبر(ص) هرگونه جدايي و اختلاف بين مسلمانان را كه منجر به كدورت و عداوت و لجاجت مي شد، از نشانه هاي فريب شيطان مي دانست.
«انما يريد الشيطان ان يوقع بينكم العداوه والبغضاء؛ (13)همانا شيطان مي خواهد در ميان شما عداوت و كينه ايجاد كند.
اصل مسلم «وحدت اسلامي» كه از رهنمودهاي اجتماعي اسلام است مربوط به تمام قرون و اعصار و براي همه مسلمانان است. آنها بايد يكدست و يكپارچه در مقابل دشمنان اسلام بايستند.
امروز بر اهل بصيرت روشن است كه سلطه گران و جهانخواران و تمام دنياي شرك و كفر و استكبار دست در دست هم داده اند كه بين مسلمانان در سراسر عالم اختلاف بياندازند و بهترين وسيله براي رسيدن آنان به اهداف شوم خود همين تفرقه افكني و شكستن انسجام بين مسلمانان در سراسر گيتي است. و در اين جهت از هر حربه اي استفاده كرده و گاه با ظاهري كاملا فريبنده و احيانا شعارهاي مذهبي، اما با انگيزه اي شيطاني وارد صحنه مي شوند تا اجتماع مسلمانان و اتحاد آنان را برهم زنند.
قرآن مجيد اين دسته از مردم را، منافق و محارب با رسول خدا معرفي كرده تا مسلمانان به پيروان مكتب الهي به هوش باشند.

«والذين اتخذوا مسجد ضرارا و كفرا و تفريقا بين المؤمنين و ارصادا لمن حارب الله و رسوله من قبل وليحلفن ان اردنا الاالحسني و الله يشهد انهم لذكاذبون؛(14)
و (گروهي ديگر از منافقين) كساني هستند كه مسجدي ساختند براي زيان رساندن به مسلمانان و تقويت كفر و تفرقه افكني ميان مؤمنان، و كمينگاه براي كسي كه از پيش با خدا و پيامبرش مبارزه كرده بود. آنها سوگند ياد مي كنند كه: جز نيكي نظري نداشتيم! اما خداوند گواهي مي دهد كه آنها دروغگو هستند»

آنگاه رسول خدا(ص) دستور داد تا مسجد را آتش زنند و بقاياي آن را ويران سازند تا ريشه اختلاف و تفرقه خشك شود و اين درسي براي عموم مسلمانان در سراسر تاريخ است. گفتار خداوند متعال و عمل پيامبر(ص) به روشني نشان مي دهد كه مسلمانان بايد نفاق و منافق را در هر زمان و در هر مكان و هر لباس و چهره اي بشناسند و با آن مبارزه كنند.
كيست كه نداند امروز دولت هاي مستكبر دنيا با نفاق و دورويي تمام در پي فريب دادن جوامع و دولت هاي اسلامي هستند؟ كيست كه نداند جهانخواران هميشه سعي دارند تا ملت هاي مسلمان را از دانش و ثروت و قدرت محروم نگه دارند؟ كيست كه نداند مستكبران با امكانات فوق العاده خود عليه ارزش هاي ديني و اخلاقي برخاسته اند و روز به روز فساد و بي بند و باري را توسعه مي دهند و تمام همشان آن است كه باورهاي ديني را از مردم جهان حتي از جوامع اسلامي بگيرند؟ كيست كه نداند صاحبان ثروت و قدرت سالانه ميليون ها دلار جهت مقابله با ارزش هاي ديني و انساني، ايجاد نفاق و اختلاف قومي و گروهي بين مسلمانان هزينه مي كنند؟
آيا جز با توسل به اسلام و پيامبر عظيم الشأن و كمك گرفتن از انسجام اسلامي مي توان با دسيسه هاي شيطاني مستكبران مبارزه كرد و آيا بدون راهنمايي قرآن- اين معجزه بزرگ پيامبر خاتم(ص)- مي توان با معاندان و دشمنان اسلام به مبارزه برخاست و آيا بدون هوشياري جوامع و ملل اسلامي و خصوصا دانشمندان و بزرگان قوم و وحدت كلمه همگاني مي توان با خدعه گري و نقشه هاي آمريكا و اسرائيل و دشمنان سرسخت اسلام مقابله كرد؟
آري، امت مسلمان چاره اي جز اتحاد و انسجام ندارد و براي دستيابي به عزت و اقتدار حقيقي خويش ناگزير از التزام به وحدت كلمه است؛ چرا كه امروز استكبار كه از اسلام سيلي خورده و درحال فروپاشي است، با همه توان خود در مقابل اسلام و پيشرفت كشورهاي اسلامي ايستاده است و به اين منظور ايجاد اختلاف و تفرقه و جدايي در درون مسلمانان را بهترين راه شكست آنان مي داند. از اين رو سعي مي كند با استفاده از حربه نيرنگ و نفاق و به كمك ترفندهاي مختلف و طرح مسائل گوناگون از جمله به راه انداختن جنگ ميان شيعه و سني، تفرقه افكني بين فرقه هاي اسلامي و دامن زدن به اختلافات پيروان فرق و مذاهب، بين صفوف مستحكم مسلمانان جدايي بياندازد.
بنابراين مسلمانان و دانشمندان و علماي اسلام بايسته است كه در همه جا هوشيار باشند و بدانند كه عداوت استكبار جهاني با اسلام است. آنان با احكام نوراني اسلام دشمني دارند كه ضدظلم و ستم و استكبار و چپاولگري است. مخالفت آنها با جمعيت هاي بزرگ ميلياردي و متحدي است كه به پيروي از آيين محمد(ص) و زير پرچم اسلام عمل مي كنند.
مبادا اختلافات مذهبي و عقيدتي و... به گونه اي مطرح شود كه باعث تفرقه بين مسلمانان و سوءاستفاده دشمن مشترك يعني منافقان و مشركان و استكبار جهاني گردد. شايسته است كه دانشمندان اسلامي در محافل علمي و بدون هرگونه تعصب به صورت عالمانه در مسائل مورد اختلاف به بحث و گفت وگو و نقد و بررسي بپردازند اما در مقابل دشمنان اسلام و جهانخواران يد واحده باشند و يكپارچه و متحد رفتار كنند.
..../////
پي نوشت ها :
1- آل عمران: .103
2- مستدرك الوسائل جلد 4 صفحه .258
3- بحارالانوار جلد 24 صفحه .83
4- بحارالانوار جلد 25 صفحه .194
5- بحارالانوار جلد 24 صفحه .85
6- انفال: .46
7- فتح: .29
8- نصيحت در اينجا به معناي خيرخواهي و مصلحت انديشي صادقانه است.
9- كافي جلد 1 صفحه .403
10- الكافي، ج 1، ص .403
11- صحيفه نور، ج 28، ص .555
12- بحارالانوار، ج 58، ص .150
13- مائده: .91
14- توبه: .107

رهبر حکيم و فرزانه انقلاب اسلامى حضرت آيت الله العظمى خامنه اى “دام‌ظله” در پيام نوروزى خود به مناسبت آغاز سال 1386 سال جديد را به عنوان زيبا و حکيمانه “ اتحاد ملى و انسجام اسلامى “معنون و نامگذارى نمودند.معظم له در بخشى از اين پيام فرمودند:

“ به نظر من امسال،سال “اتحاد ملى و انسجام اسلامي” است؛يعنى در درون ملت ما اتحاد کلمه همه آحاد ملت و قوميتهاى گوناگون و اصناف گوناگون ملى و در سطح بين المللى انسجام ميان همه مسلمانان و روابط برادرانه ميان آحاد امت اسلامى از مذاهب گوناگون و وحدت کلمه آنها”

در رابطه با عنوان و نامگذارى سال جديد که يک خلاقيت و ابتکار از جانب رهبر فرزانه انقلاب اسلامى مى باشد نکات ذيل بايد مورد توجه قرار گيرد:

1. نامگذارى سال جديد در واقع تعيين استراتژى و مهمترين محورى است که تداوم و استمرار انقلاب اسلامى و مواجهه با دشمنان آن و دستيابى به اهداف نظام اسلامى در گرو آن است.

2. نگاه استراتژيک به نامگذارى سال مستلزم آن است که فضا سازى تبليغاتى و ايجاد موج فکرى در مورد نام و عنوان سال تنها بايد به عنوان يک زمينه و مقدمه جهت تحقق فلسفه نامگذارى نگريسته شود.

3. ازآنجا که نامگذارى سال براساس عقبه عقلانى و تحليل قوى تعيين مى گردد،بنابراين خاستگاه و منويات عنوان سال جديد در بيانات نوروزى و مشهد مقدس رهبر حکيم انقلاب اسلامى منعکس مى شود و جامع ترين و دقيق ترين منبع براى تبيين نام سال جديد مى باشد.

4. نگاه استراتژيک به نامگذارى سال مقتضى آن است که راهبردهاى تحقق آن در ابعاد فرهنگي،سياسي،اقتصادى و اجتماعى آن تعيين و عملياتى و حتى نهادينه گردد.

خاستگاه نامگذارى سال 86 به نام “اتحاد ملى و انسجام اسلامي”

رهبر فرزانه انقلاب اسلامى در پيام نوروزى چهار موضوع را بعنوان مقدمه براى نام گذارى سال جديد مطرح کردند که مبين خاستگاه نامگذارى سال86 بعنوان “اتحاد ملى و انسجام اسلامي” مى باشد:

1. موقعيت ملى و بين المللى نظام جمهورى اسلامى ايران

مقام معظم رهبرى فرمودند :

“ در يک نگاه جمع بندى شده، من مى توانم با اطمينان اين را به ملت عزيزمان عرض کنم که در سال 85 موفقيت هاى ملت ايران بيش از تلخى ها و ناکامى ها بود؛ پيشرفتهاى ما بيش از توقف ها و سکون هاى ما بود. شادى هاى حوادث بيش از تلخى ها بود. در عرصه داخلى تلاش هاى متراکم براى پيشرفت کشور، در همه جا ديده شد؛ تصميم هاى بجا و خوب از سوى مسئولان و تحرک عمومى در اين زمينه ها، تحرک مطلوبى بود. “

“ در عرصه بين المللى و سياسى جهانى هم پيشرفت هاى نظام جمهورى اسلامى ايران پيشرفت هاى چشمگيرى بود. ملت ما و کشورما به برکت نظام جمهورى اسلامى در دنيا سرافراز شد؛ ابهت ملى ما و نگاه مهربانانه مردم ما نسبت به ملت هاى جهان و ملت هاى مسلمان در همه حوادث آشکار شد؛ عزم راسخ ملى ما در زمينه هاى علمي، در تحرک اقتصادى براى ديگران تا حدود بسيارى روشن شد.”

2. اولويت اول حرکت ملى

مقام معظم رهبرى فرمودند:

“ در سال 86 ادامه حرکت ملى بايد يک ادامه متناسب با نيازهاى ملت ما باشد. اين يک حقيقتى است که ملت ايران بر اثر تسلط قدرت هاى طاغوتى و قدرتهاى فاسد و دولتهاى وابسته يا بى کفايت در طول دهها سال - شايد نزديک به دويست سال - دچار عقب ماندگى هاى زيادى در عرصه هاى گوناگون بوده است. امروز که ملت ايران به برکت اسلام و نظام جمهورى اسلامى به خود آگاهى و اعتماد به نفس دست يافته است، بايد ما اين فاصله هاى طولانى را با سرعت طى کنيم. ما فاصله هاى بسيار زيادى باآنچه که شان ايران سربلند و پرافتخار است، داريم؛ اين فاصله ها جز با همت بلند ، جز با اميد بى پايان ، جز با تلاش همه جانبه ملى ميسر نخواهد شد.”

3 .ظرفيت هاى ملى در مواجهه با چالش ها

“ ملت ما هدف روشنى دارد، هدف بزرگ ما “ استقلال ملي،عزت ملى و رفاه عمومى ملت “ است.

همه اينها به برکت اسلام و ايمان اسلامى تحقق يافتنى است. ما اين را تجربه کرديم و دريافتيم.ملت ما ظرفيت بسيار زيادى براى پيمودن راه هاى دشوار به سوى آينده هاى محبوب و مطلوب دارد. ظرفيت ملى ما، اگر به طور کامل و همه جانبه مورد استفاده قرار بگيرد، بدون ترديد ملت ايران خواهد توانست به همه اميدها و آرزوهاى خود دست پيدا کند.

“ بديهى است که يک ملت زنده، با چالش ها مواجه است؛ چالش ها، لازمه زنده بودن است. هر موجود زنده اى بايد هزينه زنده بودن خود را بپردازد تا بتواند به اهداف خود دست پيدا کند. زنده بودن همراه با چالش هاست؛ همراه با مانع‌هاست؛ از مانع ها بايد عبور کرد. احيانا همراه با دشمنى هاست؛براى دشمنى ها بايد تدبير و انديشه راسخ داشت.عزم قوى را بايد دستمايه اين حرکت کرد.”

4.راه هاى دشمنى دشمنان با مردم ايران و اسلام

“ با نگاه به حوادث و مسائل جهانى به روشنى در مى يابيم که دشمنان ملت ايران درصدد آنند که دشمنى خود را از دو راه با ملت ايران به تحقق برسانند:

يکي؛ايجاد تفرقه در ميان صفوف ملت؛ از بين بردن يکپارچگى ملت ايران و از دست ملت ايران اين نيروى عظيم وحدت را ربودن و آنها را به اختلافات داخلى سرگرم کردن.

دومي؛ايجاد مشکلات اقتصادى و تلاش براى توقف ملت ايران در زمينه هاى گوناگون سازندگى کشور ورفاه عمومى خود.”

“ علاوه براين،در سطح دنياى اسلام هم يک تلاش وسيع و عميقى از سوى دشمن محسوس است براى اينکه ميان ملت ايران و جوامع گوناگون مسلمان ديگر،فاصله بيندازند؛ اختلاف مذهبى را بزرگ کنند؛ جنگ شيعه و سنى را در هر نقطه اى از دنيا که ممکن باشد به وجود بياورند.

بنابراين محورهاى چهارگانه در پيام نوروزى رهبر فرزانه انقلاب (موقعيت ملى و بين المللى انقلاب اسلامى ، ادامه حرکت ملى اولويت اول، ظرفيت ملى حرکت ملى و راه هاى دشمنى دشمنان مردم و اسلام ) خاستگاه و مبناى نامگذارى سال 86 به نام”اتحاد ملى و انسجام اسلامي” است زيرا محور اساسى دشمنى استکبار جهانى با انقلاب اسلامى ، موقعيت برتر جمهورى اسلامى در معادلات منطقه اى و بين المللى و استمرار حرکت ملى در راستاى استقلال و عزت و رشد و تعالى علمى و ظرفيت بالاى ملى براى رسيدن به قله هاى اقتدار و قدرت مى باشد و مهمترين عاملى که بستر اصلى حفظ موقعيت نظام، استمرار حرکت ملى و تحقق اهداف نظام مى باشد، در سطح جامعه “ اتحادملي” و در سطح جهان اسلام “انسجام اسلامي” امت اسلامى است.

راهبردهاى “اتحاد ملى و انسجام اسلامي” در قرآن کريم

1. حل اختلافات به وسيله کتاب خدا

“ کان الناس امه و احده فبعث الله النبيين مبشرين و منذرين و انزل معهم الکتاب بالحق ليحکم بين الناس فيما اختلفوا فيه”(بقره213)

مردم يک امت واحده بودند و براين اساس خداوند پيامبران را فرستاد تا مردم را بشارت و بيم دهند و همراه آنان کتابى را به حق فرستاد تا ميان آنها نسبت به آنچه اختلاف مى کنند، داورى کنند.

با توجه به اينکه اختلاف در ميان انسانها از همان ابتدا خلقت ميان هابيل و قابيل به وجود آمد بنابراين نمى توان هيچ برهه اى از تاريخ را در نظر گرفت که مردم امت واحده بوده اند. بنابراين مراد از “کان الناس امه واحده” اين است که خداوند در طراحى و مهندسى تکامل انسان وحدت جامعه را به عنوان يک عنصر و عامل مهم مورد نظر قرار داده است و بر اين اساس پيامبران را فرستاده است تا با حل اختلافات مردم بر اساس کتاب الهى ميان آنان وحدت و انسجام ايجاد نمايند. 

مقدمه:
اتحاد ملي يک مساله داخلي است وانسجام اسلامي يک مساله خارجي وهرکدام نيازمند راهکارهاي متفاوت (وحتي گاه متناقض) مي باشند. چرا که يک راهکار ممکن است منجر به انسجام اسلامي بالا، اما اتحاد ملي پايين وبالعکس راهکار ديگري ممکن است منجربه اتحاد ملي بالا ولي انسجام اسلامي پايين شود. دراين نوشتار سعي بر ارائه راهکارهايي است که همزمان منجر به اتحاد ملي وانسجام اسلامي بالايي گردند واز ارائه راهکارهايي با نتايج متضاد يا متناقض و گيج کننده پرهيز شده است. پيش از ارائه هرگونه راهکار بايستي عواملي که منجر به اتحاد ملي وانسجام اسلامي در کودکان ونوجوانان مي شوند را شناسايي نماييم وپس از آن با برنامه ريزي هاي دقيق زمينه هاي لازم را براي تقويت شکل گيري نگرش مثبت نسبت به اتحاد ملي وانسجام اسلامي وهمچنين کسب دانش لازم وايجاد رفتارها مناسب فردي وگروهي فراهم کرد. مباني نظري تحقيق، مطالعات رشد کودک ونوجوان و مصاحبه هاي صورت گرفته توسط محقق با تعدادي از دانشجويان عوامل مهم وتاثيرگذار برکودکان ونوجوانان (که مي توان از طريق آنها به تقويت اتحاد ملي وانسجام اسلامي پرداخت) را به شرح مدل ذيل استخراج نمود.
(شکل يک -  مدل مفهومي عوامل موثر در شکل گيري و تقويت اتحاد ملي و انسجام اسلامي )
خانواده
والدين و برادران وخواهران نقش بسزايي در رشد همه جانبه فرد وازجمله ايجاد زمينه هاي لازم براي شکل گيري نگرش مثبت نسبت به اتحاد ملي و انسجام اسلامي دارند. لذا يکي از راهکارهاي مناسب به منظور ايجاد بستر لازم براي تقويت اتحاد ملي وانسجام اسلامي و ارائه آن در همان دوران اوليه رشد به کودکان ونوجوانان، بستر سازي اين مطلب در خانواده است. به اين منظور مي توان از نهادهاي مختلف (ازجمله آموزش و پرورش، بسيج، پليس و...) به منظور ارائه آموزشهاي لازم به خانواده جهت چگونگي بستر سازي اين امر در خانواده کمک گرفت.
مدرسه ( معلمان، محتواي آموزشي)
يکي ديگرازعوامل مهم و اثرگذار بر رشد کودکان و نوجوانان مدرسه است. مدرسه به طرق گوناگون رشد همه جانبه کودکان ونوجوانان وهمچنين نوع و ميزان دانش ونگرش آنها را نسبت به موضوعات مختلف از جمله تاريخ مشترک، سرزمين مشترک، و..... اتحاد ملي وانسجام اسلامي تحت تاثير قرار مي دهد. لذا به اين منظور بايستي کتب تحصيلي مورد بازنگري دقيق قرار گرفته ومفاهيم مربوط به اتحاد ملي وانسجام اسلامي (ادبيات وتاريخ مشترک، رسالت مشترک، دين مشترک، فرهنگ وهنر، و....) به نحو دقيق و کارشناسانه درمحتواي کتب تحصيلي، داستانها وحکايتها، ضرب المثل ها و...  وارد گردد. ازاين طريق معلمان که انتقال دهندگان کليدي محتواي کتب رسمي هستند، آنها را به دانش آموزان انتقال داده و موجب درک عميق و نگرش مثبت نسبت به اتحاد ملي وانسجام اسلامي درخود ودانش آموزان (ودر نهايت درکل اجتماع) مي شوند. به اين صورت دانش آموزان به تدريج با اين مفاهيم آشنا شده وآنها را دروني مي کنند و درسرانجام خود آنها نيز به عنوان افرادي که در آينده اين دانش ونگرش مثبت را به ساير افراد اجتماع انتقال خواهند داد درخواهند آمد.
همسالان
همسالان تاثير بسيار زيادي بر رشد کودک و نوجوان دارند. لذا تدارک برنامه هاي مناسب گروهي، بازديد گروهي از موزه ها، آثار واماکن تاريخي ملي (ارگ بم، تخت جمشيد، سي وسه پل، عالي قاپو، هشت بهشت، ايوان مدائن و...) و مذهبي (حرم مطهر پيامبر اکرم (ص) وائمه عليهم السلام) موجود درايران وجهان اسلام تاثيرمناسبي برشکل گيري وتقويت اتحاد ملي وانسجام اسلامي دارد.
رسانه ها ومطبوعات
رسانه ها ومطبوعات به دليل داشتن مخاطبان وسيع ازهمه اقشار جامعه تاثير بسيار زيادي بررفتارهاي افراد جامعه وبخصوص کودکان ونوجوانان دارند. بنابراين آنها مي توانند با تدارک برنامه هاي مناسب براي کودکان ونوجوانان به شکل گيري وتقويت اتحاد ملي وانسجام اسلامي کمک هاي فراواني بنمايند. علاوه برآن هزينه بسياري از برنامه هايي که ازطريق رسانه ها پخش مي شود و همچنين زمان ونيروي انساني که صرف اين برنامه ها مي شود به مراتب نسبت به ساير روشها کم تر است. از طريق رسانه ها مي توان آثار واماکن تاريخي ملي ومذهبي موجود درايران وجهان اسلام را به تصوير کشيد. مي توان برنامه هاي مناسب در خصوص شخصيت هاي معتبراين سرزمين از جمله ابن سينا، فارابي، ملاصدرا، خيام، سعدي، حافظ و...  تدارک ديد وبه اين طريق اتحاد ملي را تقويت نمود. علاوه برآن مي توان برنامه هاي مناسب در خصوص مباني ديني واعتقادي از جمله عدالت، برابري، آزادي، اخلاقيات وهمچنين ساير اصول ومباني اسلامي تهيه وعلاوه بر آن به معرفي پيامبران الهي و بخصوص پيامبر اکرم(ص) به عنوان نماد وحدت جهان اسلام (شيعه وسني) پرداخت وازاين طريق انسجام اسلامي را تقويت  نمود. اين رسانه ها همچنين مي توانند شخصيت هاي معتبر جهان اسلام را دعوت نمايند تا علاوه بر معرفي آنها به جامعه از نظرات آنها جهت پيشبرد انديشه اتحاد ملي وانسجام اسلامي بهره گرفت.
دين ومذهب
دين به عنوان يک عنصر بسيار مهم مي تواند نقشي بسيار حياتي در تقويت انسجام اسلامي بازي نمايد. دراين خصوص دين اسلام وپيامبر اکرم(ص) بايستي کانون توجه کتب، رساله ها، مجلات، مقاله ها، فيلم هاي تلويزيوني وغيره قرار گرفته وتمام نهادها وارگان ها براهميت شخصيت والاي پيامبر اکرم (ص) به عنوان عنصر وحدت جامعه اسلامي تاکيد بيش از حد نمايند. نکته مهمي که دراين خصوص شايان توجه است وبنظر مي رسد درحال حاضردرجامعه کمتر به آن پرداخته مي شود.
اين است که تاکيد بسيارزيادي بر ائمه (ع) صورت مي گيرد. درحاليکه شايد به اين اندازه بر خصوصيات والاي پيامبراکرم (ص) تاکيد نمي شود. به عبارت ديگر برنامه ها بايد به گونه اي باشد که شخصيت ائمه(ع) در سايه شخصيت پيامبر اعظم معرفي گردند و شخصيت رسول اکرم تحت الشعاع قرار نگيرد، زيرا نشان دادن ضعف دراين خصوص يقينا به تضعيف انسجام اسلامي ودر نهايت تضعيف اتحاد ملي منجر خواهد شد. بنابراين ضروري است که مشترکات جهان اسلام استخراج ودر برنامه هاي مختلف کانون مورد توجه قرار گيرند.
زبان
زبان نقش مهم وکليدي در اتحاد ملي وانسجام اسلامي بازي مي کند. با توجه به تنوع زباني در داخل کشور وجهان اسلام بسيار ضروري است مطالعات لازم دراين خصوص صورت گيرد تا نقش اين عامل در اتحاد ملي وانسجام اسلامي روشن شود و پس از آن برنامه هاي مناسب براي ارتقا» اتحاد ملي وانسجام اسلامي با توجه به نقش زبان اجرا گردد.
عوامل اجتماعي - فرهنگي
اجتماعي که درآن قرار داريم ترکيبي است از عوامل فوق الذکر وساير عوامل احتمالي که به آن اشاره نشده است و همچنين ارزشها وفرهنگ وخرده فرهنگ هاي حاکم برآن که رفتار ما را احاطه کرده است. اين فرهنگ در حال حاضر درجاتي از اتحاد ملي وانسجام اسلامي را درخود دارد. لذا ضروري است که اين ميزان درجات در جاي جاي ميهن اسلامي مورد بررسي و شناسايي قرار گيرد تا اطلاعات لازم وکليدي استخراج شده وبرنامه هاي مناسب را با توجه به اطلاعات حاصله از وضعيت موجود جامعه ومقايسه آن با وضعيت مورد انتظار طراحي، اجرا، ارزيابي و اصلاح نمود. باشد که منجر به تقويت اتحاد ملي وانسجام اسلامي و دوري از هرگونه نفاق وگسيختگي درسطح داخلي وخارجي گردد.